Chorzy z chorobami nowotworowymi

Rozwój przemysłu, degradacja środowiska oraz specyficzny tryb życia mieszkańców wielkich aglomeracji doprowadził to pojawienia się nowego zjawiska, jakim są choroby cywilizacyjne. Z pośród nich bardzo ważne miejsce zajmują choroby nowotworowe. Dodatkowym czynnikiem, który przyczynił się do nasilenia tego problemu, jest zwiększona średnia długość życia człowieka oraz lepsza wczesna diagnostyka, która uświadamia, jak wielu ludzi jest dotkniętych tym schorzeniem.

Choroby nowotworowe - współczynnik śmiertelności

Choroby nowotworowe są w chwili obecnej drugim powodem śmiertelności w krajach Unii Europejskiej. Niestety obserwuje się wzrost śmiertelności z powodu nowotworów, szczególnie w grupie dorosłych ludzi w średnim wieku. Szacuje się, że w naszym regionie w 2015 współczynnik śmiertelności z powodu chorób nowotworowych wyniesie u mężczyzn 201/100 tys. zaś u kobiet 106/100 tys. Choroby nowotworowe stanowią grupę schorzeń, w których komórki organizmu dzielą się w sposób niekontrolowany przez organizm, a nowo powstałe komórki nowotworowe nie różnicują się w typowe komórki tkanki.

Dysfunkcja układu odpornościowego a nowotwory

Jedną z ważniejszych funkcji układu odpornościowego, która jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jest niszczenie komórek nowotworowych. Układ immunologiczny walczy z komórkami nowotworami przy pomocy dwóch strategii: na poziomie wewnątrzkomórkowym (niszczenie komórki już na etapie mutacji w materiale genetycznym) oraz w mechanizmie odpowiedzi komórkowej, w które biorą udział przede wszystkim komórki NK (natural killer). Uznaje się, że każdego dnia, u każdego człowieka, do krwioobiegu dostaje się miliardy komórek nowotworowych, które mogłyby potencjalnie stać się prekursorem guza złośliwego. To dzięki działaniu układu immunologicznego, komórki te są rozpoznawane i niszczone odpowiednio szybko. Opisane zjawisko jest to nadzór immunologiczny, czyli zapobieganie nowotworzeniu poprzez wczesną destrukcję atypowych komórek.

Zaburzenia odporności komórkowej w nowotworach

Powiązanie przyczynowo-skutkowe istnieje też w odwrotną stronę – sama obecność choroby nowotworowej obniża odporność.  Komórki nowotworowe wydzielają cytokiny (głównie TGF-b) np. w raku drobnokomórkowym płuc, międzybłoniaku i ziarnicy złośliwej. Natomiast nowotwory głowy i szyi wytwarzają prostaglandyny. Zmiany wywoływane przez komórki nowotworowe objawią się: zmniejszeniem bezwzględnej liczby limfocytów, zmniejszeniem populacji limfocytów CD4, zmiany w stosunku limfocytów CD4 i CD8 oraz osłabienie aktywności komórek NK.

Nowotwory w przebiegu AIDS

W momencie rozwinięcia się AIDS (zespół nabytego niedoboru odporności), chorzy są dużo bardziej narażeni na nowotwory występujące w populacji ogólnej, oraz na nowotwory, które u osoby z prawidłowym systemem immunologicznym rozwijają się bardzo rzadko lub w ogóle.

Dla przykładu chłoniaki występują ponad 100 razy częściej u chorych zakażonych HIV, a niektóre z nich traktuje się, jako choroby wskaźnikowe dla AIDS, np. pierwotny chłoniak OUN pojawiający się w skrajnej immunosupresji. Ponadto często występują narządowe i uogólnione chłoniaki złośliwe o wysokim stopniu złośliwości oraz szybkiej lokalizacji pozawęzłowej. Inwazyjny rak szyjki macicy wywołany przez wirus HPV jest rozpoznawany 10 razy częściej u kobiet zakażonych wirusem HIV niż w populacji ogólnej. Mięsak Kaposiego jest nowotworem oportunistycznym wywołanym przez nabyte drogą płciową zakażenie wirusem HHV-8. Nowotwór ten występuje przede wszystkim u homoseksualnych mężczyzn zakażonych wirusem HIV.

Nowotwory wtórne po radioterapii

Nowotwory wtórne są zaliczane do powikłań późnych radioterapii. Najczęściej poddawane radioterapii są: rak odbytnicy, pęcherza moczowego, trzonu macicy, mięsaki kości. Nowotwory wtórne występują w tkankach i narządach, w których podana dawka promieniowania była duża. Typowym rakiem popromiennym jest rak wrzecionowatokomórkowy skóry, który rozwija się wyłącznie w skórze wcześniej napromienianej, często wykazującej cechy zwłóknienia lub teleangiektazji popromiennych.

Nowotwory a immunosupresja

Odległym powikłaniem immunosupresji są nowotwory. Najczęściej rozwijają się te, które mają związek z zakażeniami wirusowymi, a więc nowotwory skóry, szyjki macicy, pęcherza moczowego, a także chłoniaki (część z nich związana jest z wirusem Epsteina-Barr), nowotwory nerek czy wątroby (związane z przewlekłym zapaleniem tego narządu spowodowanym wirusem typu B albo C). Ważnym zagadnieniem są nowotwory we wczesnym okresie po transplantacji (6 miesięcy) związane również z infekcjami wirusowymi: cytomegalii, Epsteina-Barr, opryszczki, a także nowymi: herpes 6 czy herpes 8, który wywołuje mięsaka Kaposiego.