Co to jest sepsa?

Odpowiadając na pytanie postawione w tytule, można użyć  dość naukowo brzmiącej definicji:     „Sepsa jest to zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, będący wynikiem zakażenia”. Z pojęciem sepsy wiąże się także wstrząs septyczny. Mówimy o nim, w ów czas, gdy mamy do czynienia z ciężką posocznicą połączoną z niedociśnieniem czyli spadkiem ciśnienia tętniczego. Rozwijając, z sepsą, zwaną inaczej posocznicą mamy do czynienia, gdy wystąpią  przynajmniej dwa z czterech objawów uogólnionej reakcji zapalnej.

Sepsa - stany zapalne

• ciepłota ciała powyżej 38ºC lub poniżej 36ºC,
• tachykardia- przyspieszona praca serca, >90/min,
• tachypnoe- przyspieszony oddech, > 30/min (lub konieczność zewnętrznego wspomagania oddechu np. poprzez respirator),
• liczba leukocytów (białych ciałek krwi) >12 000/µl lub <4000/µl,
• gdy mamy zidentyfikowane ognisko zakażenia, czyli wykazana jest obecność drobnoustrojów chorobotwórczych w tkankach, płynach lub jamach ciała.

Dodatkowymi kryteriami rozpoznawania posocznicy są: 

• obecność <10% niedojrzałych postaci neutrofilii (rodzaj białych krwinek, odpowiedzialnych za zwalczanie bakterii),
• dwukrotnie podwyższenie poziomu CRP – białka C-reaktywnego, biorącego udział w reakcjach zapalnych,
• dwukrotne podwyższenie poziomu prokalcytoniny, białka biorącego udział w reakcjach zapalnych,
• hiperglikemia (podwyższony poziom glukozy we krwi) mimo niewystępowania cukrzycy
• nagłe zmiany świadomości,
• tak zwany dodatni bilans płynowy, czyli zatrzymywanie płynów w organizmie, prowadzące do obrzęków.

Sepsa -przyczyny i predyspozycje

Ryzyko wystąpienia sepsy występuje u osób szczególnie do tego predysponowanych. Są to osoby, o ogólnie słabym stanie zdrowia, z współistniejącymi chorobami takimi jak przewlekłe choroby płuc czy neutropenie (najczęstsza, u osób leczonych chemioterapią). Osobami szczególnie narażonymi, są też pacjenci poddani immunosupresji (czyli celowemu obniżeniu odporności, np. w związku z przeszczepami) oraz osoby starsze, niedożywione i wyniszczone. Ryzyko posocznicy rośnie także, w związku z rodzajem stosowanej diagnostyki i leczenia inwazyjnego, czyli stwarzającego możliwość wprowadzenia drobnoustroju do organizmu. Wszystkie wymienione czynniki sprawiają, że największy odsetek występowania posocznic istnieje na oddziałach intensywnej opieki medycznej- ok. 5-10%). Posocznice występują w warunkach szpitalnych, jak i poza szpitalnych.

Do najczęstszych patogenów będących przyczyną sepsy zaliczamy:

• bakterie: Staphylococcus, Streptococcus, Entrobacterie (E.coli, Klebssiella, Proteus) czy beztlenowce, jak Pseudomonas,
• grzyby: Candida sp.,
• wirusy (denga).

Wielokierunkowość patomechanizmów i objawów sepsy

Posocznica nie jest wyłącznie zwykłym zakażeniem układowym organizmu, lecz zjawiskiem powodującym zakłócenia większości procesów organizmu. W wyniku objawów sepsy u dzieci dochodzi do wydzielania całego szeregu mediatorów procesów zapalnych tzw.” burzy cytokinowej”. Rozwijająca się odpowiedź zapalna zwrotnie prowadzi do uruchomienia mechanizmów ją blokujących. W konsekwencji wyróżnia się okres nadmiernej odpowiedzi układu odpornościowego oraz jej niedoboru.

Dochodzi także, do zmian w śródbłonku naczyniowym - jego uszkodzenia, prowadzących, między innymi do wykrzepiania krwi w naczyniach. Jest to tak zwany zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego - DIC, który z kolei, w wyniku tworzenia mikrozatorów i niedokrwienia narządów prowadzi do ich niewydolności. Niewydolność narządów prowadzi  do szeregu zaburzeń metabolicznych (np. niewydolność wątroby) czy równowagi kwasowo - zasadowej (niewydolność nerek).

W wyniku wzrostu przepuszczalności naczyń krwionośnych (pod wpływem mediatorów zapalnych), a także zmniejszenia kurczliwości mięśnia sercowego dochodzi także do niewydolności krążenia, które również jest przyczyną niewydolności innych narządów wewnętrznych. Powyższe przykładowe patologiczne zmiany zachodzące w organizmie podczas sepsy nakreślają wielokierunkowość choroby oraz wzajemne potęgowanie się jej poszczególnych elementów.

Z pojęciem sepsy wiąże się także wstrząs septyczny. Mówimy o nim, w ów czas, gdy mamy do czynienia z ciężką posocznicą połączoną z niedociśnieniem czyli spadkiem ciśnienia tętniczego.

Sepsa - leczenie

Leczenie posocznicy wymaga dwukierunkowego działania. Pierwszym zadaniem, jakie stawiane jest przed lekarzem w przypadku pacjenta z sepsą jest identyfikacja patogenu i wdrożenie leczenia przeciwko niemu. Jest to, tak zwane leczenie przyczynowe. Z reguły polega ono na stosowaniu antybiotyków, początkowo dobranych empirycznie o szerokim spektrum działania, a po identyfikacji wroga celowanych. Nie mniej ważna i często decydująca o przeżyciu pacjenta jest druga ścieżka leczenia, czyli działanie objawowe. Ma ono na celu wyrównywanie zakłóconych funkcji życiowych.

Leczenie sepsy to polega m.in. na:

• przetaczaniu płynów infuzyjnych dożylnie, w celu wyrównywania niedociśnienia i zaburzeń ukrwienia,
• wyrównywaniu równowagi kwasowo- zasadowej m.in.: poprzez stosowanie dwuwęglanów,
• prowadzeniu dializ w przypadku niewydolności nerek,
• stosowaniu glikokortykosteroidów w celu opanowywania reakcji zapalnych,
• przetaczaniu płytek krwi w przypadku krwawień,
• podawaniu insuliny w przypadku zaburzeń gospodarki węglowodanowej,
• wspomaganiu oddechu w przypadku niewydolności oddechowej.

Współczesna medycyna daje nam bardzo wiele narzędzi do walki z sepsą. Pomimo to, wciąż  w wielu przypadkach jest ona bezradna w jej obliczu - śmiertelność w ciężkiej posocznicy szacuje się na 28-60%!