Reumatoidalne zapalenie stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), zwane inaczej gośćcem przewlekłym postępującym, jest jedną z częstszych układowych chorób autoimmunologicznych. Kojarzona jest ona głównie ze zmianami w stawach, ale należy pamiętać również, że jest ona przyczyną zamian pozastawowych czy powikłań układowych. Jej przewlekły charakter może prowadzić do niepełnosprawności czy inwalidztwa. W Europie występuje ona u około 8% społeczeństwa dorosłego i co charakterystyczne trzykrotnie częściej u kobiet.

Reumatoidalne zapalenie stawów - przyczyny

Przyczyna reumatoidalnego zapalenia stawów nie jest w pełni poznana, lecz wiadomo, że jako choroba autoimmunologiczna jest związana z nadmierną aktywacją procesów zapalnych w organizmie (pobudzanie limfocytów T, produkcja cytokin, interferonu gamma, aktywacja makrofagów, nadprodukcja enzymów pro zapalnych np. cyklooksygenazy 2 i wiele innych reakcji).

Reumatoidalne zapalenie stawów - objawy

Głównymi objawem RZS jest zapalenie stawów. Stan ten dotyka najczęściej stawy symetrycznie, np. oba nadgarstki czy oba kolana. W początkowym okresie choroby zajęte są przede wszystkim mniejsze stawy jak nadgarstkowe, palców, stawy stóp czy ewentualnie kolana, natomiast wraz z progresem dochodzi do zajęcia dużych stawów: barkowego, łokciowych czy biodrowych. Należy wyjaśni, że pod pojęciem „zajęcie stawu”, kryją się następujące dolegliwości:

• bolesność,
• obrzęk samego stawu oraz okolicznych tkanek,
• niewielki wzrost temperatury danego miejsca (bez zaczerwienienia),
• sztywność poranna, spowodowana gromadzeniem się płynu obrzękowego w trakcie snu. Może trwać ona dłużej niż godzinę, jednakże ustępuje wraz z „rozruszaniem się” chorego.

Na wyszczególnienie zasługuje zajęcie stawów kręgosłupa w odcinku szyjnym, zwłaszcza stawu szczytowo-potylicznego (składającego się na połączenie kręgosłupa z czaszką), gdyż w wyniku jego destrukcji, oprócz dolegliwości bólowych czy ograniczenia ruchomości, może dojść do ucisku na rdzeń kręgowy i w konsekwencji niedowładów kończyn. Zajęciu stawów towarzyszyć może także zajęcie więzadeł, ścięgien czy kaletek maziowych co prowadzić do uszkodzenia pozastawowego układu ruchu.

Pozostałe objawy reumatoidalnego zapalenia stawów

Chorzy dodatkowo skarżą się na:

• bóle mięśni,
• nawracające stany podgorączkowe,
• uczucie zmęczenia,
• utratę apetytu co w konsekwencji prowadzi także do utraty masy ciała,
• guzki reumatoidalne – są to niebolesne podskórne guzki, występujące głównie na przedramionach, a także na okolicach narażonych na ucisk np. na pośladkach,
• zmiany w układzie krążenia, w tym większe ryzyko i nasilenie miażdżycy, zmiany zastawek serca, nadciśnienie płucne czy zapalenie osierdzia
• zmiany w układzie oddechowym, takie jak zapalenie opłucnej, występowanie guzków reumatoidalnych w płucach,
• zmiany w oczach np. zapalenie twardówki,
• zmiany w nerkach np. zapalenia nerek (śródmiąższowe, odmiedniczkowe),
• zmiany w układzie nerwowym np. polineuropatia czy ucisk korzeni nerwowych w wyniku destrukcji stawów kręgosłupa.

Na obraz choroby składają się także zmiany w parametrach laboratoryjnych krwi. Chodzi tu, o wykładniki stanu zapalnego jak wzrost OB (odczyn Biernackiego), zwiększenie stężenia CRP (C- reactive protein) oraz fibrynogenu (białko biorące udział w procesach krzepnięcia). Dodatkowo może wystąpić także niedokrwistość, czyli niedobór czerwonych krwinek oraz związanej z nimi hemoglobiny przenoszącej tlen z płuc do tkanek).

Diagnostyka chorób autoimmunologicznych- reumatoidalne zapalenie stawów

W diagnostyce chorób autoimmunologicznych niezwykle ważne jest także wykrywanie autoprzeciwciał – czyli przeciwciał (cząsteczki tworzone do walki z wszelkiego rodzaju patogenami czy substancjami obcymi dla organizmu) skierowanych przeciwko własnym tkankom. W przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów charakterystyczne jest występowanie następujących autoprzeciwciał: czynnika reumatoidalnego (RF) oraz przeciwciała przeciwko cyklicznemu cytrulinowemu peptydowi – w skrócie anty-CCP. Są one bardzo pomocne w stawianiu diagnozy, jednakże istnieje możliwość występowania choroby z ujemnymi wynikami obecności omawianych przeciwciał.

W 1987 roku ACR (American College of Rheumatology) dla ujednolicenia i wyeliminowania niejasności ogłosiło kryteria, pozwalające postawić rozpoznanie reumatoidalnego zapalenia stawów. Składa się na nie siedem parametrów:

• występowanie sztywności porannej stawów,
• zapalenie przynajmniej 3 stawów,
• zapalenie stawów ręki,
• symetria zapalenia stawów,
• występowanie guzków reumatoidalnych,
• obecność czynnika reumatoidalnego we krwi,
• zmiany radiologiczne stawów (na zdjęciach RTG),

Dla ustalenia rozpoznania konieczne jest spełnienie przynajmniej czterech w wyżej wymienionych kryteriów (na pierwsze cztery nałożony jest dodatkowo warunek czasowy – muszą trwać przynajmniej 6 tygodni).

Leczenie reumatoidalnego zapalnie stawów

Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów składa się z czterech równie ważnych elementów mających na celu uzyskanie remisji choroby oraz ułatwienia funkcjonowania w codziennym życiu. Są to:

• Edukacja chorego na reumatoidalne zapalenie stawów
• Leczenie farmakologiczne polegające na stosowaniu tak zwanych leków modyfikujących przebieg choroby. Celem ich stosowania jest zapobieganie i opóźnianie występowania destrukcyjnych zmian w stawach i co oczywiste powinno być stosowane możliwie najwcześniej. Do najczęściej stosowanych leków z tej grupy zalicza się metotreksat, leflunomid czy sulfasalazynę czy tak zwane leki biologiczne – przeciwciała przeciwko pro zapalnym substancjom (np. inflikcymab, etanercept, adalimumab). Wyboru leku oraz wszelkich szczegółów związanych ze stosowaniem dokonuje  lekarz reumatolog, na podstawie stopnia zaawansowania choroby, wieku pacjenta, schorzeń współistniejących czy w końcu indywidualnej „odpowiedzi” na dany medykament. Do leczenia farmakologicznego zaliczamy także stosowanie środków działających objawowo: przeciwbólowo i przeciwzapalnie.
• Rehabilitacja - jest to niezwykle ważny element leczenia, który powinien być stosowany na każdym etapie choroby. Obejmuje ona kinezyterapię (leczenie ruchem) - pozwalającą zwiększyć siłę mięśniową, zapobiega przykurczom, poprawia ogólną sprawność fizyczną, fizykoterapię (elektroterapia, laseroterapia, masaże itd.), wywierająca głównie efekt przeciwbólowy i rozluźniający mięśnie oraz wsparcie psychologiczne,
• Leczenie operacyjne stosowane w bardzo silnych dolegliwościach bólowych czy znacznego stopnia ograniczenia zakresu ruchów w stawie.

Reumatoidalne zapalenie stawów to choroba związana z zaburzeniami odporności. W przypadku podejrzenia tego schorzenia czy już  w sytuacji postawienia rozpoznania, zalecana jest diagnostyka/leczenie u lekarza reumatologa. Pamiętajmy, że w leczeniu tej choroby, wiele zależy od współpracy chorego z lekarzem, gdyż tylko aktywna postawa i wola walki (np. regularne ćwiczenia) mogą zahamować rozwój choroby, a w konsekwencji wizję niepełnosprawności.