Szczepienia - podstawowe informacje

Szczepienia, zwane też wariolizacją, w dzisiejszych czasach dotyczą każdego Polaka już od pierwszych godzin po urodzeniu. Ich rola jest niezastąpiona. Dzięki szczepieniom żyjemy dłużej. Dzięki nim udało się też spowodować, że pewne choroby przestały występować. Są one najskuteczniejszą metodą zapobiegania występowaniu chorób zakaźnych.

Historia szczepień

Już w starożytnych Chinach zapobiegano ospie prawdziwej podając sproszkowane strupy osób chorych do nosa zdrowych, u których choroba przechodziła łagodnie, jednocześnie uodparniając przeciwko zachorowaniom w przyszłości. Metoda ta została przeniesiona do Turcji, skąd dalej zawędrowała na wyspy brytyjskie. Przez lata była stosowana, jednak w związku z nielicznymi przypadkami śmiertelnymi, a także problemową izolacją osoby zaszczepionej od innych, sceptycznie do niej podchodzono. Dopiero brytyjski lekarz Edward Jenner, kierowany dociekliwością młodego naukowca, opracował w 1796 roku nową bezpieczną i niemal w 100% skuteczną metodę zapobiegania ospie prawdziwej.

Od kiedy roku E. Jenner odkrył pierwszą bezpieczną szczepionkę przeciwko ospie prawdziwej (de facto używał do tego wirusa ospy krowianki), w medycynie nastąpiła ogromna rewolucja, pozwalająca znacznie zmniejszyć zachorowalność i śmiertelność z powodu wielu chorób zakaźnych.

Przez lata udało się stworzyć szczepionki m.in. przeciwko wściekliźnie, tężcowi, błonicy, cholerze, dżumie, krztuścowi, gruźlicy, grypie, polio, odrze, śwince, różyczce, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B i A, czy też w ostatnich latach przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) biorącego udział w powstawaniu raka szyjki macicy. W wielu laboratoriach na świecie naukowcy poszukują nowych szczepionek przeciwko nadal groźnym chorobom, w tym przede wszystkim przeciwko wirusowi HIV.

Czym jest szczepienie?

Szczepienie jest uznawane za najskuteczniejszą metodę zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych. Szczepienie ochronne jest to zabieg polegający na wywołaniu kontaktu czynnika zakaźnego (lub jego fragmentu) pozbawionego cech wywołujących chorobę z organizmem, celem wywołania w nim długotrwałej odpowiedzi immunologicznej (odpornościowej) z wytworzeniem przeciwciał odpornościowych, pozwalającej mu zwalczać nowe zakażenia tym patogenem. Jest to proces tzw. nabywania odporności czynnej sztucznej, w przeciwieństwie do odporności biernej, w której podaje się gotowe przeciwciała w postaci surowicy. Ludzka odporność ta utrzymuje się w zależności od rodzaju szczepionki, ilości przebytych szczepień i stanu ogólnego osoby szczepionej w chwili szczepienia od kilku tygodni do kilku lat, a nawet przez całe życie.

Szczepienia w Polsce

Szczepienia w Polsce są regulowane w drodze ustawy. Jest to ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Ustawa ta nakłada na Głównego Inspektora Sanitarnego obowiązek corocznej aktualizacji tzw. Kalendarza Szczepień Ochronnych, będącego zbiorem zaleceń specjalistów chorób zakaźnych.

Kalendarz szczepień

Kalendarz szczepień obowiązuje na terenie całej Rzeczypospolitej Polskiej. Zawiera zalecenia dotyczące szczepień obowiązkowych i zalecanych. Różnica między nimi wynika przede wszystkim z pełnego finansowania tych pierwszych ze środków publicznych, podczas gdy szczepienia zalecane są odpłatne dla pacjenta, co nie znaczy, że są mniej skuteczne lub mniej ważne.

Szczepienia za granicą

W każdym kraju na świecie istnieją odpowiedniki polskiego Kalendarza Szczepień Ochronnych. Istnieją kraje (w większości w strefie subtropikalnej i tropikalnej), w których osoby przybywające z zagranicy muszą posiadać Międzynarodową Kartę Szczepień Ochronnych i muszą być zaszczepione przeciwko chorobom występującym na danym terenie szczególnie często. Warto o tym pamiętać wybierając się do krajów egzotycznych. Informacje na temat tego typu szczepień można uzyskać w poradniach chorób zakaźnych lub w placówkach dyplomatycznych danych krajów.

Rola szczepień jest niepodważalna. Ich odkrycie znacznie wydłużyło czas życia człowieka, praktycznie wyeliminowało występowanie chorób takich jak ospa prawdziwa czy poliomyelitis, powodujących śmierć lub kalectwo wielu milionów ludzi na całym świecie. Warto się szczepić, dla zdrowia swojego i innych ludzi.